Sahra Hastanesi Nedir? Modüler Sahra Hastanesinin Bölümleri

Deprem, sel ya da büyük bir kaza gibi olayların ardından bölgedeki hastaneler hasar görebilir veya gelen hasta sayısı mevcut kapasiteyi aşabilir. Böyle dönemlerde kısa sürede kurulabilen geçici sağlık tesislerine ihtiyaç duyulur. Sahra hastanesi nedir ve hangi bölümlerden oluşur? Bu yazıda kavramı, Dünya Sağlık Örgütü'nün (DSÖ) sınıflandırmasını ve modüler bir sahra hastanesi seçerken sorulacak soruları ele alıyoruz.

Sahra hastanesi ne demek?

«Sahra» kelimesi Türkçede çölün yanı sıra kır ve açık arazi anlamına da gelir. Sahra hastanesi; mevcut bir hastane binasına bağlı kalmadan açık alanda kurulan, taşınabilir ve geçici bir sağlık tesisidir. İngilizcede «field hospital» olarak bilinir. Çadırlardan, prefabrik yapılardan, araçlardan ya da konteyner tipi modüllerden oluşabilir. Amaç, olağan sağlık hizmetinin aksadığı bir bölgede muayeneyi, acil müdahaleyi ve gerektiğinde ameliyat ile yatarak tedaviyi sürdürebilmektir.

DSÖ'ye göre acil sağlık ekibi türleri

DSÖ, afet bölgelerinde görev yapan acil sağlık ekiplerini (Emergency Medical Teams) sunabildikleri hizmete göre sınıflandırır. 2021 tarihli sınıflandırma ve asgari standartlar belgesindeki temel ölçütler özetle şöyledir:

• Tip 1 gezici: Birden çok noktada ayakta ilk tedavi ve sevk. Asgari ölçüt: günde en az 50 ayaktan hasta.
• Tip 1 sabit: Sabit bir noktada ayakta tedavi ve sevk. Asgari ölçüt: günde en az 100 ayaktan hasta.
• Tip 2: Yatarak akut bakım, genel ve doğum cerrahisi. Asgari ölçüt: en az 1 ameliyat masası, masa başına en az 20 yatak, günde 7 büyük ya da 15 küçük ameliyat.
• Tip 3: Tip 2 hizmetlerine ek olarak sevk düzeyinde karmaşık bakım ve yoğun bakım. Asgari ölçüt: en az 2 ameliyat masası ve 40 yatak, en az 4 yoğun bakım yatağı, günde 15 büyük ya da 30 küçük ameliyat.

Belgeye göre bütün ekiplerin afetten sonraki 72 saat içinde sahada hizmet verebilir durumda olması beklenir. Bölgeye ulaştıktan sonra hizmete başlama süresi Tip 1 için 24 saat, Tip 2 için 24–36 saat, Tip 3 için 36–48 saat olarak verilmiştir.

Modüler bir sahra hastanesinde hangi bölümler bulunur?

Bölümler, tesisin hangi hizmet düzeyinde çalışacağına göre belirlenir. Volinox sahra sağlık hastanelerinde muayene odası, doktor odası, bekleme salonu, müşahede odası, acil müdahale odası, ameliyathane, yoğun bakım ünitesi, morg ve gasilhane, WC-duş, lavabo ve mutfak gibi bölümler projeye göre planlanabilmektedir. İşlevlerine göre gruplandığında bölümler şöyle sıralanabilir:

• Kabul ve ayakta tedavi: Bekleme salonu, muayene ve doktor odaları. Hastaların aciliyetine göre sıralandığı triyaj bu bölümde yapılır.
• Acil müdahale ve gözlem: Acil müdahale odası ve hastanın sevk edilene kadar izlendiği müşahede odası.
• Cerrahi ve yoğun bakım: Ameliyathane ve yoğun bakım ünitesi. DSÖ sınıflandırmasında bu hizmetler Tip 2 ve Tip 3 düzeyine karşılık gelir.
• Destek alanları: WC-duş, lavabo, mutfak ve malzeme alanları.
• Morg ve gasilhane: Hayatını kaybedenlerin saygın biçimde bekletildiği ve defne hazırlandığı bölüm.

Morg bölümü neden planın parçası olmalı?

DSÖ belgesi, acil sağlık ekiplerinin hayatını kaybedenleri saygın, kültüre uygun, güvenli ve halk sağlığı uygulamalarıyla uyumlu biçimde yönetebilmesini ister. Asgari ölçüte göre sabit Tip 1 tesislerde ayrılmış bir çadırda en az iki, Tip 2 ve Tip 3 tesislerde ise sıcaklığı kontrol edilen bir ortamda en az dört cenaze bekletilebilmelidir. Belge ayrıca ailelerin morgu ziyaret edebilmesini, dinî ve kültürel gereklerin gözetilmesini ve mümkünse morgdan ayrı, kimlik tespiti ile vedalaşma için sade bir alan bırakılmasını önerir.

Türkiye'de cenazeler, yakınlarının talebi hâlinde gasilhanede yıkanır, kefenlenir ve tabutlanır. Bu nedenle morg ile gasilhanenin aynı modülde ya da birbirine yakın planlanması, cenazenin tesis içinde gereksiz yere taşınmasını önler. Soğutmalı bölmelerin ayarı için morg dolabı kaç derece olmalı, yıkama donanımı için gasil masası seçimi yazılarımıza bakabilirsiniz.

Seçim yaparken sorulacak sorular

1. Hizmet düzeyi: Tesis yalnızca ayakta tedavi mi verecek, yoksa ameliyat ve yatarak bakım da gerekecek mi? DSÖ türleri, ihtiyacı tarif etmek için ortak bir dil sunar.
2. Kurulum: Modüllerin taşınması, zemin hazırlığı, elektrik ve su bağlantısı nasıl sağlanacak?
3. Hijyen: Yüzeyler kolay temizlenmeli ve dezenfektanlara dayanmalıdır. Volinox modellerinde iç ve dış yüzeyler ile tavan ve taban, en az AISI 304 kalite ve 0,80 mm kalınlıkta paslanmaz çelik olarak tanımlanmaktadır.
4. Yalıtım ve iklim: Volinox; en az 40 dansite poliüretan yalıtım, 100 mm dış ve 80 mm iç duvar kalınlığı ile hijyenik klima ve havalandırma sistemleri belirtmektedir.
5. Su ve atık: Temiz su, atık su ve tıbbi atık için ayrı çözümler baştan planlanmalıdır.

Volinox sahra sağlık hastaneleri

Modül seçenekleri sahra sağlık hastaneleri sayfasında yer alıyor. Tesise eklenebilecek paslanmaz donanımlar için hastane ekipmanları, morg bölümü için yıkamalı paket tip morg ünitesi sayfalarını inceleyebilirsiniz. Kullanılacak bölgeyi, istenen bölümleri ve kapasiteyi belirterek iletişim sayfası üzerinden teknik şartname ve teklif talep edebilirsiniz.

Kaynaklar: Dünya Sağlık Örgütü, Classification and minimum standards for emergency medical teams (2021); Mezarlık Yerlerinin İnşaası ile Cenaze Nakil ve Defin İşlemleri Hakkında Yönetmelik, m. 26.